Themadag De democratische rechtsstaat en globalisering: een dringende uitdaging - Ronde 1 - Keuzesessies (13:00 - 14:15)

Hoe wek je dialoog en reflectie over de democratische rechtsstaat? Hoe leid je leerlingen door vragen over schuld, straf, vrijheid en rechtvaardigheid? Hoe creëer je een veilige dialoogruimte waarin iedereen durft spreken - én twijfelen - over recht, democratie en maatschappij?

In deze workshop maak je kennis met concrete denk- en gespreksvormen van het BELvue-museum. Je ontdekt stellingenoefeningen, casussen, dilemma’s en grote vragen over recht en verantwoordelijkheid, gebaseerd op thema’s zoals schuld, straf, rechten en plichten, en vrijheid. Je ziet hoe filosofische vragen het genuanceerde denken van je leerlingen kunnen opwekken. Ook ervaar je zelf hoe je de werkvormen kan uitvoeren en hoe je ze kan aanpassen aan je eigen klascontext. Je krijgt (digitale) materialen mee die je meteen kan inzetten, en ook nieuwe vragen die jouw lessen krachtiger, rijker en relevanter kunnen maken.

Jelle De Schrijver is docent vakdidactiek Geschiedenis en Wijsbegeerte aan Universiteit Antwerpen en onderzoeker aan Odisee. Hij is gespecialiseerd in filosofisch denken, dialogische didactiek en kritisch burgerschap. Hij ontwikkelt leermateriaal en begeleidt onderzoek gericht op reflectie en dialoog over wetenschap, burgerschap én maatschappij.

DOELGROEP SESSIE

Leerkrachten geschiedenis, maatschappijwetenschappen, filosofie, cultuurwetenschappen en burgerschap in alle finaliteiten van de tweede en derde graad.

Hoe ga je om met polarisatie in je klas, als onderwerp door jou aangebracht, of als situatie die in je klasgroep spontaan ontstaat vanuit je leerlingen? Hoe voer je het gesprek over moeilijke onderwerpen en vermijd je toch in welles-nietes spelletjes terecht te komen? Hoe blijf je met je leerlingen in verbinding zonder alles te relativeren?

In deze interactieve lezing kom je te weten hoe polarisatie werkt, wat de wetmatigheden en de rollen zijn die erin optreden. Zo kan je je eigen positie in gepolariseerde contexten bepalen én kiezen. Je leert inzien wanneer polarisatie toxisch wordt en hoe je als leerkracht dan best in het stille midden blijft, niet kleurloos, wel onafhankelijk. Je krijgt een aantal denkkaders en praktische tools aangereikt om met je klas aan de slag te gaan, kritisch maar steeds luisterend.

Chris Wyns is opleider aan het Hannah Arendt Instituut. Zijn expertise omvat de domeinen polarisatie en omgaan met morele dilemma’s, diversiteit en verbinding. Hij kan bogen op zijn jarenlange onderwijservaring als leerkracht, pedagogisch begeleider en directeur. Ook na zijn opleiding tot polarisatiestrateeg (Inside Polarisation) gaat Chris regelmatig aan de slag met groepen en teams.

DOELGROEP:

Naast leerkrachten geschiedenis en menswetenschappen, ook andere vakleerkrachten, leerlingenbegeleiders, opvoeders en directies die met polarisatie en polariserende contexten in een school in aanraking komen. (alle finaliteiten en graden)

Democratisch burgerschap betekent dat burgers op een actieve manier mee vorm geven aan de samenleving en aan hun plaats binnen die samenleving. Kritisch nadenken, democratisch handelen en actief participeren aan onze samenleving zijn daar een deel van. Hoe laat je je leerlingen inzien hoe democratie werkt en hoe ze actief kunnen deelnemen aan die democratie?

In deze workshop kom je te weten hoe het Vlaams Parlement jongeren laat kennismaken met democratie en burgerschap. Je ontdekt het uitgebreid aanbod aan werkvormen en educatief materiaal, waaronder simulatiespelen. Daarnaast ga je ook samen inspirerend aan het denken, rond vragen als:  Wat is er belangrijk als je met jongeren werkt rond politiek? Hoe kan je er zelf lessen rond maken?

Amber Van Uytsel en Katrien Brebels zijn medewerkers van De Kracht van je Stem, de educatieve dienst van het Vlaams parlement. Deze dienst wil jongeren informeren over democratie en burgerzin, en biedt een waaier aan educatief materiaal aan voor leraren en leerlingen, alsook programma’s voor leerlingen ter plaatse in het Vlaams Parlement.

DOELGROEP:

Alle leerkrachten die werken rond democratie, politiek en burgerschap in alle finaliteiten van de derde graad.

Grondstoffen zijn onmisbaar in elk industrieel proces, maar hun gebruik brengt vaak hoge kosten én milieubelasting met zich mee. Ook zorgt de nood aan grondstoffen voor economische afhankelijkheid van Europese landen van het buitenland. Circulaire economie probeert hier een oplossing voor te bieden, maar die omslag is voor bedrijven niet evident.

In deze interactieve lezing word je ingewijd in het BOND-project, een Europees project dat concrete circulaire cases realiseert tussen Belgische en Nederlandse bedrijven vertrekkend van het opwaarderen van hun reststromen en via de inzet van zogenaamde “circular agents” (brugfiguren). Je krijgt inzicht in de concrete werking van circulaire economie, de uitdagingen van internationale samenwerking tussen bedrijven (o.a. regelgeving) en actuele cases die je met je leerlingen kan bespreken.

Maxime Defossez is master in de sociaal-economische wetenschappen (UAntwerpen) en master in Sustainable business and innovation (EADA). Ze werkt als beleidsadviseur Sociaal en Circulair Ondernemen bij de provincie Antwerpen, waar ze het project BOND coördineert. Daarnaast is ze ook voorzitter van het Investeringscomité voor Trividend, een Vlaams investeringsfonds voor impact ondernemers.

DOELGROEP:

Leerkrachten economie en alle leerkrachten die duurzaamheid en circulaire economie en/of internationale samenwerking tussen bedrijven in hun lessen of projecten verwerken.

Het kan zomaar gebeuren dat onze tijd eraan komt, zei Viktor Orbán in 2014. Vervolgens installeerde hij een semi-autoritair regime onder de façade van rechtsstaat en democratie. De technieken en middelen die hij gebruikt en het discours dat dit rechtvaardigt, zien we ook bij ons terugkomen.

In deze interactieve lezing ontdek je het ‘Trojaans paard’ discours waarmee ongrondwettige maatregelen worden goedgepraat en het beeld van grondrechten, democratie en rechtsstaat wordt vertekend. Centraal daarbij staat de vraag hoe je jouw leerlingen bewust kan maken van het belang van grondwet, democratie en rechtsstaat, en hoe je hen kritisch kan laten nadenken wanneer retoriek de bovenhand haalt. Je krijgt een aantal concrete voorbeelden uit de actualiteit die je kan bespreken met je leerlingen.

Patricia Popelier is gewoon hoogleraar grondwettelijk recht aan de Universiteit Antwerpen en verbonden aan het excellentiecentrum Govtrust. Ze schreef het boek ‘Een grondwet voor ons allemaal. Verhalen van democratie en rechtsstaat’. Ook was ze een van de experten die in 2024 voor de Orde van Vlaamse Balies de verkiezingsprogramma’s van Vlaamse partijen doorlichtte op hun overeenstemming met de rechtsstaat.

DOELGROEP:

Leerkrachten geschiedenis, burgerschap, recht, politieke wetenschappen, en alle leerkrachten die democratie en burgerschap in hun lessen willen incorporeren. (geen specifieke graad of finaliteit)

Het overleven van de democratische rechtsstaat hangt af van kennis over de spelregels van de democratie. Deze kennis kan begrip opleveren over de voordelen van een vrije democratische samenleving, en ook over hoe moeizaam het democratische spel vaak verloopt. Zelf ervaren hoe politieke besluitvorming verloopt, draagt bij tot dit besef.

In deze workshop ontdek je hoe je zo’n ervaring tot stand kan brengen bij je leerlingen door middel van rollenspelen of simulaties van besluitvorming op niveau van de Europese Unie. De leerlingen vertegenwoordigen een EU-land en worden uitgedaagd om samen tot consensus te komen. Je krijgt voorbeelden van simulatiespelen die ontwikkeld werden voor scholen, en tips over hoe je zelf een simulatie kan vormgeven en toepassen in je eigen klascontext.

Peter Bursens is hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit Antwerpen. Hij doet onderzoek in de sfeer van Europese integratie, federalisme en democratie. Hij doceert voornamelijk over de Europese Unie en ontwikkelde hiervoor simulaties en rollenspelen, zowel in klasverband als in een internationale context.

DOELGROEP:

Leerkrachten geschiedenis en burgerschap, en alle leerkrachten die democratie en burgerschap in hun lessen willen incorporeren in de derde graad.