Themadag De democratische rechtsstaat en globalisering: een dringende uitdaging - Ronde 2 - Keuzesessies (14:45 - 16:00)

Hoe wek je dialoog en reflectie over de democratische rechtsstaat? Hoe leid je leerlingen door vragen over schuld, straf, vrijheid en rechtvaardigheid? Hoe creëer je een veilige dialoogruimte waarin iedereen durft spreken - én twijfelen - over recht, democratie en maatschappij?

In deze workshop maak je kennis met concrete denk- en gespreksvormen van het BELvue-museum. Je ontdekt stellingenoefeningen, casussen, dilemma’s en grote vragen over recht en verantwoordelijkheid, gebaseerd op thema’s zoals schuld, straf, rechten en plichten, en vrijheid. Je ziet hoe filosofische vragen het genuanceerde denken van je leerlingen kunnen opwekken. Ook ervaar je zelf hoe je de werkvormen kan uitvoeren en hoe je ze kan aanpassen aan je eigen klascontext. Je krijgt (digitale) materialen mee die je meteen kan inzetten, en ook nieuwe vragen die jouw lessen krachtiger, rijker en relevanter kunnen maken.

Jelle De Schrijver is docent vakdidactiek Geschiedenis en Wijsbegeerte aan Universiteit Antwerpen en onderzoeker aan Odisee. Hij is gespecialiseerd in filosofisch denken, dialogische didactiek en kritisch burgerschap. Hij ontwikkelt leermateriaal en begeleidt onderzoek gericht op reflectie en dialoog over wetenschap, burgerschap én maatschappij.

DOELGROEP SESSIE

Leerkrachten geschiedenis, maatschappijwetenschappen, filosofie, cultuurwetenschappen en burgerschap in alle finaliteiten van de tweede en derde graad.

Hoe ga je om met polarisatie in je klas, als onderwerp door jou aangebracht, of als situatie die in je klasgroep spontaan ontstaat vanuit je leerlingen? Hoe voer je het gesprek over moeilijke onderwerpen en vermijd je toch in welles-nietes spelletjes terecht te komen? Hoe blijf je met je leerlingen in verbinding zonder alles te relativeren?

In deze interactieve lezing kom je te weten hoe polarisatie werkt, wat de wetmatigheden en de rollen zijn die erin optreden. Zo kan je je eigen positie in gepolariseerde contexten bepalen én kiezen. Je leert inzien wanneer polarisatie toxisch wordt en hoe je als leerkracht dan best in het stille midden blijft, niet kleurloos, wel onafhankelijk. Je krijgt een aantal denkkaders en praktische tools aangereikt om met je klas aan de slag te gaan, kritisch maar steeds luisterend.

Chris Wyns is opleider aan het Hannah Arendt Instituut. Zijn expertise omvat de domeinen polarisatie en omgaan met morele dilemma’s, diversiteit en verbinding. Hij kan bogen op zijn jarenlange onderwijservaring als leerkracht, pedagogisch begeleider en directeur. Ook na zijn opleiding tot polarisatiestrateeg (Inside Polarisation) gaat Chris regelmatig aan de slag met groepen en teams.

DOELGROEP:

Naast leerkrachten geschiedenis en menswetenschappen, ook andere vakleerkrachten, leerlingenbegeleiders, opvoeders en directies die met polarisatie en polariserende contexten in een school in aanraking komen. (alle finaliteiten en graden)

Leerlingen hebben vaak vragen over gewelddadige conflicten, vooral in deze geopolitieke tijden. Dergelijke conflicten zetten de democratie onder druk. Ook klinkt het vaak dat we lessen moeten trekken uit de geschiedenis: nooit meer oorlog! Maar  kan dat wel? Kunnen we lessen trekken uit de geschiedenis? Hoe kunnen we de geschiedenis gebruiken voor hedendaagse doelstellingen?

In deze interactieve lezing gaan we dieper in op die vragen, op basis van recent gepubliceerd en lopend onderzoek. Je komt zo te weten hoe transitie naar democratie verliep (Changing Democracies) en wat de (vele) valkuilen zijn van gewelddadige geschiedenis.  Daarnaast verken je ook een aantal didactische paden en educatieve pakketten om op een historisch adequate manier met je leerlingen te leren, niet alleen over maar ook uit de gewelddadige geschiedenis.

Maarten Van Alstein is senior onderzoeker bij het Vlaams Vredesinstituut, een wetenschappelijke instelling bij het Vlaams Parlement. Hij doet onderzoek naar polarisering en conflicttransformatie, geschiedenisonderwijs en vredespedagogie. Recent publiceerde hij ‘Geweld. Een geschiedenis van het moderne Europa’.

DOELGROEP:

Leerkrachten geschiedenis, PAV en burgerschap in alle finaliteiten van de tweede en derde graad.

Wegwerpcultuur ligt nog steeds aan de basis van de huidige economie: producten worden vaak eenmalig gebruikt en gaan niet lang mee. Deze wegwerpcultuur belast het milieu en verspilt kostbare grondstoffen. De Vlaamse gezondheidszorg is een van de grootste producenten van bedrijfsrestafval. Ook daar is de transitie richting circulaire economie noodzakelijk én haalbaar.

Tijdens deze interactieve lezing gaan we dieper in op hergebruik binnen de medische sector. Aan de hand van drie concrete cases uit de medische sector word je uitgedaagd om mee na te denken over hergebruik binnen de verschillende takken van gezondheidszorg. Je krijgt grondig inzicht in de cases zodat je deze tijdens je lessen verder kan uitdiepen met je leerlingen.

De sprekers zijn medewerkers van het REuseLab, een impact lab van de Universiteit Antwerpen. Het REuselab vertaalt toegepast onderzoek en expertise naar praktijkgerichte ondersteuning voor organisaties, waaronder de medische sector, om de transitie naar een circulair model vorm te geven waarin producten herbruikbaar, eenvoudig te repareren en te onderhouden zijn. 

DOELGROEP:

Leerkrachten economie en alle leerkrachten die duurzaamheid en circulaire economie in hun lessen of projecten willen verwerken, of interesse hebben in dit aspect van de zorgsector.

Het kan zomaar gebeuren dat onze tijd eraan komt, zei Viktor Orbán in 2014. Vervolgens installeerde hij een semi-autoritair regime onder de façade van rechtsstaat en democratie. De technieken en middelen die hij gebruikt en het discours dat dit rechtvaardigt, zien we ook bij ons terugkomen.

In deze interactieve lezing ontdek je het ‘Trojaans paard’ discours waarmee ongrondwettige maatregelen worden goedgepraat en het beeld van grondrechten, democratie en rechtsstaat wordt vertekend. Centraal daarbij staat de vraag hoe je jouw leerlingen bewust kan maken van het belang van grondwet, democratie en rechtsstaat, en hoe je hen kritisch kan laten nadenken wanneer retoriek de bovenhand haalt. Je krijgt een aantal concrete voorbeelden uit de actualiteit die je kan bespreken met je leerlingen.

Patricia Popelier is gewoon hoogleraar grondwettelijk recht aan de Universiteit Antwerpen en verbonden aan het excellentiecentrum Govtrust. Ze schreef het boek ‘Een grondwet voor ons allemaal. Verhalen van democratie en rechtsstaat’. Ook was ze een van de experten die in 2024 voor de Orde van Vlaamse Balies de verkiezingsprogramma’s van Vlaamse partijen doorlichtte op hun overeenstemming met de rechtsstaat.

DOELGROEP:

Leerkrachten geschiedenis, burgerschap, recht, politieke wetenschappen, en alle leerkrachten die democratie en burgerschap in hun lessen willen incorporeren. (geen specifieke graad of finaliteit)

Het overleven van de democratische rechtsstaat hangt af van kennis over de spelregels van de democratie. Deze kennis kan begrip opleveren over de voordelen van een vrije democratische samenleving, en ook over hoe moeizaam het democratische spel vaak verloopt. Zelf ervaren hoe politieke besluitvorming verloopt, draagt bij tot dit besef.

In deze workshop ontdek je hoe je zo’n ervaring tot stand kan brengen bij je leerlingen door middel van rollenspelen of simulaties van besluitvorming op niveau van de Europese Unie. De leerlingen vertegenwoordigen een EU-land en worden uitgedaagd om samen tot consensus te komen. Je krijgt voorbeelden van simulatiespelen die ontwikkeld werden voor scholen, en tips over hoe je zelf een simulatie kan vormgeven en toepassen in je eigen klascontext.

Peter Bursens is hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit Antwerpen. Hij doet onderzoek in de sfeer van Europese integratie, federalisme en democratie. Hij doceert voornamelijk over de Europese Unie en ontwikkelde hiervoor simulaties en rollenspelen, zowel in klasverband als in een internationale context.

DOELGROEP:

Leerkrachten geschiedenis en burgerschap, en alle leerkrachten die democratie en burgerschap in hun lessen willen incorporeren in de derde graad.